Wprowadzenie do problematyki współbieżności postępowań egzekucyjnych
Kwestia wzajemnych relacji między postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez komornika sądowego a postępowaniem upadłościowym stanowi jedną z najbardziej złożonych problemów polskiego prawa procesowego. Zagadnienie to nabiera szczególnego znaczenia w kontekście sytuacji dłużników poszukujących możliwości oddłużania oraz kompleksowego rozwiązania swoich problemów finansowych. Współczesne realia gospodarcze, charakteryzujące się rosnącym zadłużeniem gospodarstw domowych, wymuszają na ustawodawcy tworzenie coraz bardziej zaawansowanych mechanizmów prawnych pozwalających na efektywne umorzenie długów czy też konsolidację zadłużeń w ramach jednolitego postępowania.
Niniejsze opracowanie stanowi kompleksową analizę wzajemnych powiązań między egzekucją komorniczą a postępowaniem upadłościowym, ze szczególnym uwzględnieniem perspektywy dłużnika-konsumenta poszukującego skutecznych metod rozwiązania swoich problemów finansowych. W dobie cyfryzacji systemu płatności, kiedy to coraz więcej osób korzysta z nowoczesnych rozwiązań bankowych, takich jak konto Revolut czy konto ZEN, powstają nowe wyzwania dotyczące prowadzenia egzekucji z tego typu rachunków.
Podstawy prawne współistnienia postępowań
Fundamentalne regulacje ustawowe
Podstawowym aktem prawnym regulującym kwestie postępowania egzekucyjnego jest ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1550 ze zm.), w szczególności część trzecia tego kodeksu obejmująca przepisy art. 758-1088. Z kolei materię postępowania upadłościowego, w tym upadłość konsumencką, normuje ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1853 ze zm.).
Kluczowe znaczenie dla zrozumienia relacji między oboma postępowaniami ma art. 146 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe, który stanowi, że z dniem ogłoszenia upadłości postępowania egzekucyjne dotyczące masy upadłości skierowane do majątku upadłego ulegają zawieszeniu z mocy prawa. Przepis ten realizuje fundamentalną zasadę równego traktowania wierzycieli w postępowaniu upadłościowym, zapobiegając sytuacji, w której niektórzy wierzyciele mogliby uzyskać zaspokojenie swoich roszczeń kosztem pozostałych uczestników postępowania.
Moment czasowy zawieszenia egzekucji
Zgodnie z art. 146 ust. 1 Prawa upadłościowego, zawieszenie egzekucji następuje automatycznie z dniem ogłoszenia upadłości. Nie jest przy tym wymagane wydanie jakiegokolwiek orzeczenia przez sąd czy komornika - zawieszenie następuje ex lege. Warto podkreślić, że momentem decydującym jest dzień ogłoszenia upadłości, a nie dzień wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości czy też dzień jego uprawomocnienia się.
Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt III CZP 52/11, wyjaśnił, że przez "dzień ogłoszenia upadłości" należy rozumieć dzień obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości, zgodnie z art. 53 Prawa upadłościowego. Jest to istotne rozróżnienie, gdyż między wydaniem postanowienia a jego obwieszczeniem może upłynąć kilka dni.
Zakres przedmiotowy zawieszenia postępowań egzekucyjnych
Egzekucje objęte zawieszeniem
Zawieszeniu z mocy prawa podlegają wszystkie postępowania egzekucyjne skierowane do składników majątkowych wchodzących w skład masy upadłości. Obejmuje to w szczególności:
-
Egzekucję z nieruchomości - niezależnie od stadium zaawansowania postępowania, w tym również sytuacje, gdy wyznaczony został już termin licytacji nieruchomości. W praktyce oznacza to, że planowana licytacja nieruchomości nie może się odbyć po ogłoszeniu upadłości właściciela.
-
Egzekucję z ruchomości - obejmującą zarówno rzeczy znajdujące się w posiadaniu dłużnika, jak i te, które zostały już zajęte przez komornika, ale jeszcze nie sprzedane.
-
Egzekucję z wynagrodzenia za pracę - co ma szczególne znaczenie dla osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, których wynagrodzenie jest obciążone zajęciami komorniczymi.
-
Egzekucję z rachunków bankowych - w tym również z nowoczesnych rachunków prowadzonych przez instytucje płatnicze, takich jak wspomniane konto Revolut czy konto ZEN, które zyskują coraz większą popularność wśród konsumentów.
-
Egzekucję z innych wierzytelności - obejmującą między innymi wierzytelności z tytułu umów cywilnoprawnych, świadczeń emerytalno-rentowych czy też zwrotu podatku.
Wyjątki od zasady zawieszenia
Ustawodawca przewidział jednak pewne wyjątki od generalnej zasady zawieszenia postępowań egzekucyjnych. Zgodnie z art. 146 ust. 3 Prawa upadłościowego, zawieszeniu nie ulegają postępowania egzekucyjne:
-
O świadczenia alimentacyjne - ze względu na szczególny charakter tych świadczeń i konieczność zapewnienia środków utrzymania osobom uprawnionym.
-
O rentę z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci - jako świadczenia mające charakter kompensacyjny za doznaną krzywdę.
-
Z tytułu odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przestępstwem lub wykroczeniem - realizując funkcję odszkodowawczą prawa karnego.
Skutki zawieszenia egzekucji dla stron postępowania
Konsekwencje dla dłużnika
Ogłoszenie upadłości i wynikające z niego zawieszenie postępowań egzekucyjnych przynosi dłużnikowi szereg istotnych korzyści. Przede wszystkim następuje wstrzymanie wszystkich czynności egzekucyjnych, co oznacza, że komornik nie może podejmować dalszych działań zmierzających do przymusowego zaspokojenia wierzycieli. Jest to moment, w którym osoby borykające się z problemami finansowymi mogą odetchnąć z ulgą, wiedząc, że proces oddłużania nabrał realnych kształtów.
Dla osób zastanawiających się, jak pozbyć się komornika w sposób zgodny z prawem, ogłoszenie upadłości konsumenckiej stanowi jedną z najbardziej radykalnych, ale jednocześnie skutecznych metod. Należy jednak pamiętać, że jest to rozwiązanie ostateczne, które powinno być stosowane dopiero po wyczerpaniu innych możliwości, takich jak próba konsolidacji zadłużeń czy negocjacje z wierzycielami.
Pozycja komornika sądowego
Z perspektywy komornika sądowego zawieszenie postępowania egzekucyjnego oznacza konieczność wstrzymania wszystkich czynności egzekucyjnych. Zgodnie z art. 146 ust. 2 Prawa upadłościowego, komornik jest zobowiązany do niezwłocznego przekazania syndykowi zajętych sum pieniężnych oraz zajętych ruchomości.
W przypadku egzekucji z nieruchomości, jeżeli przed ogłoszeniem upadłości wyznaczony został termin licytacji, komornik zobowiązany jest do odwołania licytacji nieruchomości. Syndyk przejmuje wówczas kontrolę nad procesem sprzedaży nieruchomości w ramach postępowania upadłościowego.
Sytuacja wierzycieli
Wierzyciele, których roszczenia były przedmiotem postępowania egzekucyjnego, muszą zgłosić swoje wierzytelności w postępowaniu upadłościowym zgodnie z procedurą określoną w art. 236 i następnych Prawa upadłościowego. Oznacza to, że tracą oni możliwość indywidualnego dochodzenia swoich roszczeń i muszą uczestniczyć w zbiorowym postępowaniu, gdzie ich roszczenia będą zaspokajane proporcjonalnie do wysokości wierzytelności i zgodnie z ustawową kolejnością zaspokojenia.
Praktyczne aspekty współdziałania postępowań
Przykład praktyczny nr 1: Egzekucja z wynagrodzenia a upadłość konsumencka
Pan Jan Kowalski, 45-letni pracownik biurowy, znalazł się w trudnej sytuacji finansowej na skutek utraty pracy przez współmałżonka i nagłej choroby dziecka. Jego miesięczne wynagrodzenie w wysokości 5.000 zł netto było obciążone zajęciami komorniczymi na łączną kwotę 2.000 zł miesięcznie. Dodatkowo posiadał zadłużenie w kilku bankach na łączną kwotę 250.000 zł, którego nie był w stanie spłacać.
Po konsultacji z doradcą finansowym, Pan Kowalski zdecydował się na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej. W dniu 15 marca 2024 roku sąd ogłosił jego upadłość. Od tego dnia wszystkie zajęcia komornicze na jego wynagrodzeniu zostały automatycznie zawieszone, co oznaczało, że pracodawca przestał dokonywać potrąceń i zaczął wypłacać pełne wynagrodzenie.
Syndyk masy upadłości przejął kontrolę nad majątkiem Pana Kowalskiego, w tym nad jego wynagrodzeniem w części przekraczającej kwotę niezbędną do utrzymania dłużnika i jego rodziny. Po przeprowadzeniu postępowania upadłościowego i sprzedaży składników majątkowych (samochód o wartości 30.000 zł), sąd ustalił plan spłaty wierzycieli na okres 3 lat, uwzględniający możliwości finansowe dłużnika.
Przykład praktyczny nr 2: Licytacja nieruchomości a ogłoszenie upadłości
Pani Anna Nowak prowadziła jednoosobową działalność gospodarczą w branży gastronomicznej. Na skutek pandemii COVID-19 jej restauracja musiała zostać zamknięta, co doprowadziło do powstania znacznego zadłużenia. Wierzyciele wszczęli egzekucję z należącej do niej nieruchomości - domu jednorodzinnego o wartości 600.000 zł. Komornik wyznaczył termin pierwszej licytacji nieruchomości na dzień 20 kwietnia 2024 roku.
Pani Nowak, działając pod presją czasu, złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej w dniu 10 kwietnia 2024 roku. Sąd, uznając zasadność wniosku, ogłosił upadłość w dniu 18 kwietnia 2024 roku, czyli na dwa dni przed planowaną licytacją. W konsekwencji komornik był zobowiązany do odwołania licytacji, a kontrolę nad nieruchomością przejął syndyk.
W toku postępowania upadłościowego syndyk sprzedał nieruchomość za kwotę 650.000 zł (wyższą niż szacowana wartość), co pozwoliło na częściowe zaspokojenie wierzycieli. Pozostała część długów została objęta planem spłaty rozłożonym na 5 lat, uwzględniającym możliwości zarobkowe Pani Nowak po podjęciu nowej pracy.
Szczególne zagadnienia praktyczne
Egzekucja z rachunków w nowoczesnych instytucjach płatniczych
W dobie cyfryzacji usług finansowych coraz więcej osób korzysta z rachunków prowadzonych przez instytucje płatnicze, takie jak Revolut czy ZEN. Powstaje pytanie, jak kształtuje się sytuacja prawna w przypadku prowadzenia egzekucji z takich rachunków w kontekście ogłoszenia upadłości.
Należy stwierdzić, że rachunki prowadzone przez instytucje płatnicze podlegają tym samym regułom co tradycyjne rachunki bankowe. Oznacza to, że z chwilą ogłoszenia upadłości wszelkie zajęcia komornicze na rachunkach w Revolut czy ZEN ulegają automatycznemu zawieszeniu. Środki zgromadzone na tych rachunkach wchodzą w skład masy upadłości i podlegają kontroli syndyka.
Warto jednak zauważyć, że specyfika funkcjonowania niektórych instytucji płatniczych może rodzić praktyczne problemy. Na przykład, jeżeli rachunek prowadzony jest przez podmiot zagraniczny, syndyk może napotkać trudności w uzyskaniu dostępu do środków lub informacji o stanie rachunku. W takich przypadkach niezbędna może być współpraca międzynarodowa w ramach przepisów o współpracy sądowej w sprawach cywilnych.
Przedawnienie długów a postępowanie upadłościowe
Kwestia przedawnienia długów ma istotne znaczenie w kontekście postępowania upadłościowego. Zgodnie z art. 124 § 1 Kodeksu cywilnego, bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia.
Zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym stanowi czynność przerywającą bieg przedawnienia. Oznacza to, że wierzyciele, którzy prawidłowo zgłosili swoje wierzytelności, nie muszą obawiać się ich przedawnienia w toku postępowania upadłościowego.
Z drugiej strony, wierzyciele, którzy nie zgłosili swoich wierzytelności w terminie określonym przez sędziego-komisarza, mogą utracić możliwość ich dochodzenia nie tylko w ramach postępowania upadłościowego, ale również po jego zakończeniu, jeżeli w międzyczasie nastąpi przedawnienie.
Oddłużanie nieruchomości w kontekście upadłości
Proces oddłużania nieruchomości w ramach postępowania upadłościowego ma swoją specyfikę. Syndyk, przejmując kontrolę nad nieruchomością stanowiącą składnik masy upadłości, dąży do jej sprzedaży w sposób zapewniający uzyskanie najwyższej ceny. W przeciwieństwie do licytacji komorniczej, gdzie cena wywoławcza w pierwszej licytacji wynosi 3/4 wartości oszacowania, syndyk może stosować bardziej elastyczne metody sprzedaży.
Praktyka pokazuje, że sprzedaż nieruchomości w postępowaniu upadłościowym często przynosi lepsze rezultaty finansowe niż licytacja komornicza. Wynika to z kilku czynników:
-
Brak presji czasowej - syndyk może poczekać na korzystniejsze warunki rynkowe.
-
Profesjonalne przygotowanie sprzedaży - możliwość przeprowadzenia działań marketingowych.
-
Szerszy krąg potencjalnych nabywców - sprzedaż nie ogranicza się do uczestników licytacji.
Wzajemne relacje proceduralne
Umorzenie postępowania egzekucyjnego
Po ogłoszeniu upadłości zawieszone postępowania egzekucyjne co do zasady podlegają umorzeniu. Zgodnie z art. 146 ust. 4 Prawa upadłościowego, postępowania te mogą być umorzone na wniosek syndyka. W praktyce syndycy rutynowo składają takie wnioski, gdyż kontynuowanie zawieszonych postępowań nie ma sensu ekonomicznego ani prawnego.
Umorzenie postępowania egzekucyjnego nie oznacza jednak umorzenia długów. Wierzytelności będące przedmiotem umorzonej egzekucji podlegają zaspokojeniu w ramach postępowania upadłościowego, zgodnie z zasadami określonymi w Prawie upadłościowym.
Koszty postępowania egzekucyjnego
Istotną kwestią praktyczną jest problem kosztów postępowania egzekucyjnego powstałych przed ogłoszeniem upadłości. Zgodnie z art. 230 ust. 2 Prawa upadłościowego, koszty postępowania egzekucyjnego, w tym wynagrodzenie komornika, stanowią należności powstałe ze stosunku prawnego, którego drugą stroną jest upadły.
Koszty te podlegają zgłoszeniu w postępowaniu upadłościowym na zasadach ogólnych. Należy jednak pamiętać, że zgodnie z art. 342 ust. 1 pkt 2 Prawa upadłościowego, należności ze stosunku pracy przypadające za czas przed ogłoszeniem upadłości zalicza się do drugiej kategorii zaspokojenia, co daje im uprzywilejowaną pozycję w stosunku do większości innych wierzytelności.
Postępowanie w sprawie ogłoszenia upadłości a toczące się egzekucje
Wpływ toczących się egzekucji na możliwość ogłoszenia upadłości
Fakt prowadzenia przeciwko dłużnikowi postępowań egzekucyjnych może stanowić jedną z przesłanek uzasadniających ogłoszenie upadłości. Zgodnie z art. 11 ust. 1 Prawa upadłościowego, dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące.
Wielość prowadzonych egzekucji, ich bezskuteczność lub fakt zajęcia znacznej części dochodów dłużnika mogą świadczyć o jego niewypłacalności i uzasadniać ogłoszenie upadłości.
Obowiązek informacyjny dłużnika
Składając wniosek o ogłoszenie upadłości, dłużnik zobowiązany jest do wskazania wszystkich toczących się przeciwko niemu postępowań egzekucyjnych. Informacja ta powinna obejmować:
-
Oznaczenie komornika prowadzącego egzekucję
-
Sygnaturę akt egzekucyjnych
-
Wysokość dochodzonej należności
-
Przedmiot egzekucji
-
Stan zaawansowania postępowania
Zatajenie informacji o toczących się egzekucjach może skutkować oddaleniem wniosku o ogłoszenie upadłości lub, w skrajnych przypadkach, pociągnięciem dłużnika do odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.
Konsolidacja zadłużeń poprzez postępowanie upadłościowe
Upadłość jako forma przymusowej konsolidacji
Postępowanie upadłościowe można postrzegać jako szczególną formę konsolidacji zadłużeń, tyle że o charakterze przymusowym i realizowaną pod nadzorem sądu. W przeciwieństwie do dobrowolnej konsolidacji kredytów oferowanej przez banki, upadłość konsumencka obejmuje wszystkie zobowiązania dłużnika (z nielicznymi wyjątkami) i prowadzi do ich restrukturyzacji na warunkach określonych przez sąd.
Podstawowe różnice między dobrowolną konsolidacją a "konsolidacją" w ramach upadłości:
-
Zakres podmiotowy - upadłość obejmuje wszystkich wierzycieli, podczas gdy dobrowolna konsolidacja tylko wybranych
-
Warunki spłaty - w upadłości określa je sąd, uwzględniając możliwości dłużnika
-
Skutek oddłużeniowy - tylko upadłość może prowadzić do umorzenia części długów
-
Kontrola sądowa - całe postępowanie upadłościowe podlega nadzorowi sądu
Praktyczne aspekty "konsolidacji upadłościowej"
W ramach postępowania upadłościowego następuje de facto konsolidacja wszystkich zobowiązań dłużnika w jeden plan spłaty. Plan ten uwzględnia:
-
Rzeczywiste możliwości finansowe dłużnika
-
Potrzeby jego i jego rodziny
-
Konieczność częściowego zaspokojenia wierzycieli
-
Cel resocjalizacyjny postępowania
Szczególne przypadki zbiegu postępowań
Egzekucja administracyjna a upadłość
Odrębnym zagadnieniem jest relacja między postępowaniem upadłościowym a egzekucją administracyjną prowadzoną przez naczelnika urzędu skarbowego lub dyrektora oddziału ZUS. Zgodnie z art. 174 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu z dniem ogłoszenia upadłości zobowiązanego.
Skutki zawieszenia egzekucji administracyjnej są analogiczne do skutków zawieszenia egzekucji sądowej. Organ egzekucyjny zobowiązany jest do przekazania syndykowi zajętych kwot pieniężnych oraz informacji o dokonanych zajęciach.
Wielość postępowań egzekucyjnych
W praktyce często zdarza się, że przeciwko jednemu dłużnikowi prowadzonych jest kilka lub kilkanaście postępowań egzekucyjnych przez różnych komorników. Ogłoszenie upadłości powoduje automatyczne zawieszenie wszystkich tych postępowań, niezależnie od stadium ich zaawansowania.
Syndyk zobowiązany jest do ustalenia wszystkich toczących się postępowań egzekucyjnych i podjęcia działań zmierzających do przejęcia kontroli nad zajętym majątkiem. W przypadku gdy różni komornicy dokonali zajęć tego samego składnika majątkowego (np. wynagrodzenia za pracę), pierwszeństwo ma zajęcie najwcześniejsze, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.
Postępowanie oddłużeniowe po zakończeniu upadłości
Ustalenie planu spłaty wierzycieli
Po zakończeniu postępowania upadłościowego, jeżeli zachodzą przesłanki określone w art. 491¹⁴ Prawa upadłościowego, sąd ustala plan spłaty wierzycieli. Plan ten określa, w jakiej części i w jakim czasie upadły zobowiązany jest do spłaty niezaspokojonych w postępowaniu upadłościowym zobowiązań.
Plan spłaty może przewidywać:
-
Spłatę zobowiązań w ratach miesięcznych
-
Określenie maksymalnego okresu spłaty (co do zasady 5 lat, wyjątkowo 7 lat)
-
Możliwość wcześniejszego umorzenia zobowiązań w przypadku istotnej zmiany sytuacji życiowej dłużnika
Wykonanie planu spłaty a nowe egzekucje
W okresie wykonywania planu spłaty wierzyciele nie mogą wszczynać przeciwko dłużnikowi postępowań egzekucyjnych. Jest to swoisty okres ochronny, w którym dłużnik może spokojnie realizować ustalony przez sąd plan spłaty bez obawy o nowe zajęcia komornicze.
Naruszenie przez dłużnika warunków planu spłaty może jednak skutkować jego uchyleniem, co otwiera drogę do wznowienia egzekucji przez wierzycieli.
Podsumowanie i wnioski końcowe
Wzajemne relacje między egzekucją komorniczą a postępowaniem upadłościowym stanowią skomplikowany obszar prawa, wymagający uwzględnienia wielu aspektów proceduralnych i materialnoprawnych. Ogłoszenie upadłości konsumenckiej stanowi radykalne, ale często jedyne skuteczne rozwiązanie dla osób znajdujących się w spirali zadłużenia.
Dla osób zastanawiających się, jak pozbyć się komornika i kompleksowo rozwiązać swoje problemy finansowe, postępowanie upadłościowe oferuje możliwość realnego oddłużenia i nowego startu. Należy jednak pamiętać, że jest to procedura wymagająca spełnienia określonych przesłanek i wiążąca się z licznymi obowiązkami.
Kluczowe jest zrozumienie, że zawieszenie egzekucji komorniczych w wyniku ogłoszenia upadłości nie oznacza automatycznego umorzenia długów. Jest to dopiero początek procesu, który przy właściwej współpracy dłużnika z syndykiem i sądem może doprowadzić do uwolnienia się od części lub całości zobowiązań.
W dobie rozwoju nowoczesnych technologii finansowych, gdy coraz więcej osób korzysta z alternatywnych form rozliczeń poprzez konto Revolut czy konto ZEN, system prawny musi nadążać za zmianami i zapewniać skuteczne mechanizmy zarówno dochodzenia roszczeń, jak i ochrony dłużników przed nadmiernym zadłużeniem.
Przedstawiona analiza pokazuje, że polskie prawo upadłościowe, mimo pewnych niedoskonałości, oferuje zrównoważony system uwzględniający interesy zarówno wierzycieli, jak i dłużników. Właściwe wykorzystanie instytucji upadłości konsumenckiej może stanowić skuteczne narzędzie walki z wykluczeniem finansowym i przywracania osób zadłużonych do normalnego funkcjonowania w społeczeństwie.
Pamiętać należy, że każda sytuacja zadłużenia jest indywidualna i wymaga szczegółowej analizy prawnej. Przed podjęciem decyzji o złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej warto skonsultować się z profesjonalnym doradcą prawnym lub finansowym, który pomoże ocenić wszystkie dostępne opcje, w tym możliwość przedawnienia długów, negocjacji z wierzycielami czy dobrowolnej konsolidacji zadłużeń.
Ostatecznie, choć postępowanie upadłościowe wiąże się z pewnymi niedogodnościami i ograniczeniami, dla wielu osób stanowi jedyną drogę do uwolnienia się od przytłaczającego ciężaru długów i możliwość rozpoczęcia życia finansowego od nowa. W tym kontekście automatyczne zawieszenie egzekucji komorniczych stanowi pierwszy, jakże ważny krok na drodze do finansowej rehabilitacji.