W ostatnich latach w Polsce obserwujemy rosnące zainteresowanie tematyką oddłużania, konsolidacji zadłużeń, upadłości konsumenckiej czy możliwości umorzenia długów. Konsumenci coraz częściej szukają informacji, jak pozbyć się komornika, czy możliwe jest skuteczne oddłużanie nieruchomości i uniknięcie licytacji. W tym kontekście szczególne znaczenie zyskuje kwestia roli kancelarii prawnych i granic, w jakich mogą działać, zwłaszcza w odniesieniu do zakazu prowadzenia działalności windykacyjnej.
Wiele kancelarii prawnych, reklamując swoje usługi, kusi klientów hasłami w stylu: „odzyskamy Twój dług”, „przeprowadzimy windykację”, co może wprowadzać w błąd i naruszać przepisy etyki zawodowej oraz normy prawne.
I. Status kancelarii prawnych w świetle prawa
1.1 Ustawowe podstawy funkcjonowania kancelarii prawnych
Kancelarie prawne, w tym kancelarie radców prawnych i adwokackie, działają na podstawie:
-
ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz.U. 2022 poz. 1166),
-
ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U. 2022 poz. 1184).
Te akty prawne nakładają na kancelarie obowiązek świadczenia pomocy prawnej, a nie prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie windykacji wierzytelności.
1.2 Zakres dozwolonych czynności
Kancelarie mogą reprezentować klientów w postępowaniach sądowych i egzekucyjnych, przygotowywać pisma, opinie prawne czy umowy. Nie mogą jednak samodzielnie prowadzić działań windykacyjnych o charakterze inkasenckim (czyli np. wykonywać bezpośrednich telefonów do dłużników, wysyłać ponagleń w charakterze windykatora czy odwiedzać dłużników w ich miejscu zamieszkania).
II. Windykacja jako działalność regulowana
2.1 Definicja działalności windykacyjnej
Windykacja to zbiór działań faktycznych zmierzających do doprowadzenia do dobrowolnej spłaty długu. Z reguły obejmuje działania miękkie (przedsądowe) oraz twarde (sądowe i egzekucyjne).
Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz.U. 2018 poz. 646) wymaga, aby podmioty prowadzące działalność windykacyjną działały jako przedsiębiorcy, posiadając odpowiedni wpis w CEIDG lub KRS.
2.2 Zakaz łączenia usług
Kancelarie prawne nie mogą łączyć funkcji pełnomocnika procesowego i windykatora w tym samym czasie, ponieważ stwarzałoby to konflikt interesów i podważało zasadę lojalności wobec klienta.
III. Odpowiedzialność dyscyplinarna kancelarii
3.1 Odpowiedzialność etyczna
Zgodnie z Kodeksem Etyki Adwokackiej i Kodeksem Etyki Radcy Prawnego, adwokat i radca prawny są zobowiązani do działania w granicach prawa, zachowania niezależności oraz dbałości o godność zawodu. Prowadzenie windykacji w formie działań inkasenckich narusza te zasady i może skutkować postępowaniem dyscyplinarnym.
3.2 Odpowiedzialność cywilna
Klient, który poniósł szkodę w wyniku nieuprawnionych działań kancelarii prawnej, może dochodzić odszkodowania na podstawie art. 471 k.c., który mówi o odpowiedzialności za nienależyte wykonanie zobowiązania.
IV. Praktyczne skutki dla zadłużonych klientów
4.1 Ryzyko nieetycznych działań
Zadłużeni konsumenci, którzy zmagają się z egzekucją komorniczą, często pytają, jak pozbyć się komornika, jak skorzystać z konsolidacji zadłużeń, czy jakie mają możliwości w kontekście upadłości konsumenckiej. Współpraca z kancelarią, która nielegalnie prowadzi windykację, może pogłębić problemy, narażając ich na dodatkowe stresy i nieprzewidziane koszty.
4.2 Bezpieczeństwo środków finansowych
Klient, który np. posiada środki na koncie Revolut czy konto ZEN, może sądzić, że są one w pełni chronione. W praktyce jednak nieprawidłowo prowadzone działania kancelarii mogą prowadzić do zajęcia tych środków przez komornika, jeśli działania kancelarii doprowadzą do błędnego przyznania roszczenia.
V. Przykład praktyczny
Pan Łukasz, przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą, zlecił kancelarii prawnej dochodzenie roszczeń z tytułu niezapłaconej faktury. Kancelaria rozpoczęła działania windykacyjne, wysyłając wezwania, dzwoniąc do dłużnika i podejmując negocjacje przedsądowe. Sąd dyscyplinarny Izby Adwokackiej uznał, że kancelaria przekroczyła granice dopuszczalnych działań, naruszając tym samym zasady etyki zawodowej. Pan Łukasz, zamiast odzyskać środki, został obciążony dodatkowymi kosztami postępowania, a jego relacja z dłużnikiem została całkowicie zerwana.
VI. Rekomendacje dla konsumentów
6.1 Wybór kancelarii
Przed nawiązaniem współpracy z kancelarią prawną, klient powinien dokładnie sprawdzić jej zakres usług i upewnić się, że kancelaria nie prowadzi działalności windykacyjnej niezgodnie z prawem.
6.2 Świadomość własnych praw
Konsumenci powinni znać swoje prawa, zwłaszcza w zakresie ochrony przed nieetycznymi działaniami. Świadomość możliwości, takich jak oddłużanie, upadłość konsumencka czy skorzystanie z instytucji przedawnienia długów, może uchronić przed pochopnymi decyzjami i dodatkowymi kosztami.
6.3 Profesjonalne doradztwo
Przed podjęciem decyzji o współpracy z kancelarią warto skorzystać z konsultacji u niezależnego radcy prawnego, który oceni umowę oraz zakres planowanych działań.
VII. Podstawy prawne
-
Art. 3 ust. 1 ustawy o radcach prawnych – wskazanie zakresu świadczenia pomocy prawnej.
-
Art. 4 ust. 1 Prawa o adwokaturze – zakaz działalności niezgodnej z godnością zawodu.
-
Art. 471 k.c. – odpowiedzialność odszkodowawcza.
-
Art. 831 § 1 pkt 3 k.p.c. – wyłączenia spod egzekucji.
VIII. Zakończenie – znaczenie rozdziału funkcji prawnej i windykacyjnej
Granica pomiędzy świadczeniem pomocy prawnej a działalnością windykacyjną musi być jasno przestrzegana. Kancelarie prawne, które w sposób nieuprawniony wkraczają w obszar windykacji, narażają się nie tylko na sankcje dyscyplinarne, ale również na odpowiedzialność cywilną wobec swoich klientów.
W dobie rosnącej popularności usług typu oddłużanie, umorzenie długów, konsolidacja zadłużeń, a także pytań o jak pozbyć się komornika, kluczowe jest, aby konsumenci byli świadomi, z kim współpracują i jakie mają prawa.
Ochrona własnego majątku, w tym konta Revolut, konta ZEN czy nieruchomości, wymaga nie tylko znajomości przepisów prawa, ale również rozważnego wyboru profesjonalnych doradców.