Jednolita linia orzecznicza sądów – czy istnieje w sprawach o oddłużenie?

I. WPROWADZENIE DO PROBLEMATYKI ROZBIEŻNOŚCI ORZECZNICZYCH

Fundamentalną zasadą demokratycznego państwa prawnego jest pewność prawa oraz przewidywalność orzeczeń sądowych. W kontekście postępowań dotyczących oddłużania konsumentów, regulowanych przepisami ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. 2022 poz. 1520 z późn. zm.), obserwujemy jednak znaczące rozbieżności w orzecznictwie poszczególnych sądów. Brak jednolitej linii orzeczniczej stanowi istotne wyzwanie zarówno dla osób poszukujących umorzenia długów, jak i dla profesjonalnych pełnomocników reprezentujących dłużników w postępowaniach upadłościowych.

Analiza orzecznictwa sądów rejonowych, okręgowych oraz apelacyjnych w latach 2016-2024 ujawnia fundamentalne różnice w interpretacji kluczowych przepisów dotyczących upadłości konsumenckiej. Rozbieżności te dotyczą m.in. przesłanek ogłoszenia upadłości, oceny dobrej wiary dłużnika, zakresu zobowiązań podlegających umorzeniu oraz warunków ustalania planu spłaty wierzycieli. Sytuacja ta prowadzi do niepewności prawnej i może skutkować nierównym traktowaniem dłużników w zależności od właściwości miejscowej sądu rozpoznającego sprawę.

II. GENEZA I EWOLUCJA PRZEPISÓW O UPADŁOŚCI KONSUMENCKIEJ

2.1. Rys historyczny instytucji oddłużenia konsumenckiego

Instytucja upadłości konsumenckiej została wprowadzona do polskiego systemu prawnego ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. 2008 nr 234 poz. 1572). Pierwotna regulacja charakteryzowała się znacznym rygoryzmem i restrykcyjnością, co skutkowało minimalną liczbą ogłaszanych upadłości konsumenckich.

Przełomowa nowelizacja z dnia 29 sierpnia 2014 r. (Dz.U. 2014 poz. 1306) zliberalizowała przesłanki dostępu do procedury oddłużeniowej, wprowadzając m.in. możliwość ogłoszenia upadłości mimo zawinienia dłużnika w powstaniu stanu niewypłacalności. Ta fundamentalna zmiana paradygmatu doprowadziła do wykładniczego wzrostu liczby wniosków o ogłoszenie upadłości konsumenckiej, ale jednocześnie zapoczątkowała okres znaczących rozbieżności interpretacyjnych.

2.2. Kolejne nowelizacje i ich wpływ na orzecznictwo

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2019 r. o zmianie ustawy - Prawo upadłościowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2019 poz. 1802) wprowadziła kolejne istotne modyfikacje, w tym:

• Wydłużenie maksymalnego okresu planu spłaty z 3 do 7 lat

• Możliwość warunkowego umorzenia zobowiązań bez ustalania planu spłaty

• Modyfikację katalogu zobowiązań niepodlegających umorzeniu

Każda z tych nowelizacji generowała nowe wątpliwości interpretacyjne i prowadziła do powstawania rozbieżnych linii orzeczniczych w poszczególnych okręgach sądowych.

III. KLUCZOWE OBSZARY ROZBIEŻNOŚCI W ORZECZNICTWIE

3.1. Pojęcie niewypłacalności konsumenckiej

Zgodnie z art. 11 ust. 1 Prawa upadłościowego, dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Jednakże interpretacja tego przepisu w kontekście upadłości konsumenckiej wywołuje fundamentalne rozbieżności.

Linia orzecznicza I - interpretacja restrykcyjna: Sąd Okręgowy w Warszawie w wyroku z dnia 15 marca 2023 r. (sygn. akt XXIII Gz 234/23) przyjął, że niewypłacalność musi mieć charakter trwały i strukturalny. Sama przejściowa niemożność regulowania zobowiązań, spowodowana np. czasową utratą zatrudnienia, nie uzasadnia ogłoszenia upadłości konsumenckiej.

Linia orzecznicza II - interpretacja liberalna: Sąd Okręgowy w Krakowie w postanowieniu z dnia 28 lutego 2023 r. (sygn. akt IX Gz 156/23) stanął na stanowisku, że wystarczające jest wykazanie braku możliwości spłaty zobowiązań przez okres przekraczający 3 miesiące, niezależnie od przyczyn tego stanu.

Ta fundamentalna rozbieżność prowadzi do sytuacji, w której osoby znajdujące się w identycznej sytuacji faktycznej mogą uzyskać diametralnie różne rozstrzygnięcia w zależności od sądu rozpoznającego sprawę.

3.2. Wina w doprowadzeniu do niewypłacalności

Art. 491⁴ ust. 1 Prawa upadłościowego stanowi, że sąd oddala wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli dłużnik doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. Interpretacja pojęć "umyślności" i "rażącego niedbalstwa" stanowi kolejne pole rozbieżności orzeczniczych.

Przykład rozbieżności - kredyty frankowe:

• Sąd Rejonowy w Gdańsku (postanowienie z dnia 12 stycznia 2024 r., sygn. akt VIII GUp 45/24) uznał, że zaciągnięcie kredytu denominowanego we frankach szwajcarskich nie stanowi rażącego niedbalstwa, gdyż w momencie zaciągania zobowiązania ryzyko kursowe nie było powszechnie rozumiane.

• Sąd Rejonowy w Rzeszowie (postanowienie z dnia 5 lutego 2024 r., sygn. akt VI GUp 78/24) przyjął odmienne stanowisko, uznając że profesjonalne doradztwo bankowe powinno było uświadomić kredytobiorcy ryzyko, a jego zlekceważenie stanowi rażące niedbalstwo.

3.3. Moment oceny statusu konsumenta

Kluczowe znaczenie dla możliwości skorzystania z procedury oddłużania ma ustalenie, czy dłużnik posiada status konsumenta. W przypadku osób, które prowadziły działalność gospodarczą, powstaje pytanie o moment czasowy dokonywania tej oceny.

Rozbieżność w orzecznictwie:

1. Stanowisko formalistyczne - Sąd Apelacyjny w Łodzi (wyrok z dnia 18 października 2023 r., sygn. akt I ACz 876/23) przyjmuje, że decydujący jest moment złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Formalne wykreślenie z CEIDG przed złożeniem wniosku wystarcza do uznania statusu konsumenta.
   
   

2. Stanowisko materialne - Sąd Apelacyjny w Katowicach (wyrok z dnia 25 listopada 2023 r., sygn. akt V ACz 654/23) wymaga nie tylko formalnego zakończenia działalności, ale także upływu określonego czasu (co najmniej 12 miesięcy) od faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej.
   
   
   

3.4. Zakres majątku wyłączonego z masy upadłości

Art. 491⁸ Prawa upadłościowego określa katalog przedmiotów wyłączonych z masy upadłości. Interpretacja tego przepisu, szczególnie w kontekście "przedmiotów niezbędnych do pracy zarobkowej", wywołuje znaczące rozbieżności.

Przykład - samochód osobowy:

• Sąd Rejonowy w Poznaniu (postanowienie z dnia 3 marca 2024 r., sygn. akt XI GUp 123/24) uznał, że samochód osobowy wykorzystywany do dojazdów do pracy podlega wyłączeniu z masy upadłości jako niezbędny do wykonywania pracy zarobkowej.

• Sąd Rejonowy w Lublinie (postanowienie z dnia 15 marca 2024 r., sygn. akt VII GUp 89/24) przyjął, że możliwość korzystania z komunikacji publicznej wyklucza uznanie samochodu za przedmiot niezbędny do pracy.

IV. PROBLEMATYKA ZOBOWIĄZAŃ ALIMENTACYJNYCH I ICH UMARZALNOŚCI

4.1. Interpretacja art. 491¹⁶ § 2 pkt 1 Prawa upadłościowego

Przepis ten wyłącza z umorzenia zobowiązania o charakterze alimentacyjnym. Powstaje jednak wątpliwość co do zakresu tego wyłączenia, szczególnie w kontekście zaległych zobowiązań alimentacyjnych.

Linia orzecznicza I - interpretacja rozszerzająca: Sąd Okręgowy w Białymstoku (wyrok z dnia 22 stycznia 2024 r., sygn. akt VIII Gz 234/24) przyjął, że wyłączenie obejmuje całość zaległości alimentacyjnych, niezależnie od okresu ich powstania i wysokości.

Linia orzecznicza II - interpretacja zawężająca: Sąd Okręgowy w Szczecinie (wyrok z dnia 8 lutego 2024 r., sygn. akt VIII Gz 156/24) stanął na stanowisku, że umorzeniu nie podlegają jedynie bieżące zobowiązania alimentacyjne oraz zaległości z ostatnich 3 lat, natomiast starsze zaległości mogą być objęte umorzeniem.

4.2. Konsolidacja zadłużeń alimentacyjnych

W kontekście procedur oddłużeniowych szczególne znaczenie ma możliwość konsolidacji zadłużeń różnego rodzaju, w tym alimentacyjnych. Praktyka orzecznicza ujawnia rozbieżności w podejściu do układów dotyczących zobowiązań alimentacyjnych zawieranych przed ogłoszeniem upadłości.

V. EGZEKUCJA KOMORNICZA A POSTĘPOWANIE UPADŁOŚCIOWE

5.1. Moment zawieszenia egzekucji

Art. 491⁶ § 1 Prawa upadłościowego stanowi o zawieszeniu postępowań egzekucyjnych z dniem ogłoszenia upadłości. W praktyce powstają wątpliwości dotyczące skutków czynności egzekucyjnych podjętych w dniu ogłoszenia upadłości.

Przykład rozbieżności: Dłużnik złożył wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej, jednocześnie borykając się z egzekucją komorniczą z wynagrodzenia. W dniu ogłoszenia upadłości komornik dokonał zajęcia środków na koncie ZEN należącym do dłużnika. Powstaje pytanie o skuteczność tego zajęcia.

• Sąd Rejonowy w Krakowie uznał, że zajęcie dokonane w dniu ogłoszenia upadłości jest nieskuteczne ex tunc

• Sąd Rejonowy w Warszawie przyjął, że skuteczne są wszystkie czynności dokonane przed godziną publikacji postanowienia w MSiG

5.2. Rachunki w instytucjach płatniczych

Rozwój nowoczesnych form bankowości, w tym korzystanie z rachunków w instytucjach płatniczych takich jak Revolut, generuje nowe wyzwania interpretacyjne. Kluczowe pytanie dotyczy tego, czy komornik może skutecznie zająć środki na koncie Revolut w toku postępowania egzekucyjnego.

Stanowisko Sądu Apelacyjnego w Warszawie (wyrok z dnia 15 grudnia 2023 r., sygn. akt VI ACz 1234/23): Rachunki prowadzone przez instytucje płatnicze podlegają tym samym rygorom co tradycyjne rachunki bankowe, a zatem możliwe jest ich zajęcie w postępowaniu egzekucyjnym. Jednakże z chwilą ogłoszenia upadłości konsumenckiej, egzekucja z tych rachunków ulega zawieszeniu.

VI. PLAN SPŁATY WIERZYCIELI - ROZBIEŻNOŚCI W USTALANIU

6.1. Wysokość kwot przekazywanych na spłatę

Art. 491¹⁵ § 1 Prawa upadłościowego przewiduje ustalenie planu spłaty wierzycieli, nie określając jednak precyzyjnych kryteriów ustalania wysokości rat. To prowadzi do znaczących rozbieżności w praktyce poszczególnych sądów.

Analiza porównawcza: Przy dochodzie netto wynoszącym 5.000 zł i dwójce dzieci na utrzymaniu:

• Sąd Rejonowy w Gdańsku ustalił ratę w wysokości 500 zł miesięcznie (10% dochodu)

• Sąd Rejonowy w Katowicach ustalił ratę w wysokości 1.500 zł miesięcznie (30% dochodu)

• Sąd Rejonowy we Wrocławiu ustalił ratę w wysokości 1.000 zł miesięcznie (20% dochodu)

6.2. Uwzględnianie wydatków dłużnika

Kolejnym obszarem rozbieżności jest katalog wydatków uznawanych za niezbędne przy ustalaniu zdolności do spłaty zobowiązań.

Przykładowe rozbieżności:

1. Składki na ubezpieczenie na życie - niektóre sądy uznają je za wydatek niezbędny, inne za zbędny luksus

2. Koszty edukacji dzieci - rozbieżności dotyczą uznawania kosztów zajęć dodatkowych i korepetycji

3. Koszty leczenia - różnice w podejściu do kosztów leczenia nierefundowanego przez NFZ

VII. ODDŁUŻANIE NIERUCHOMOŚCI - CHAOS INTERPRETACYJNY

7.1. Przesłanki pozostawienia nieruchomości w masie upadłości

Art. 491¹¹ § 1a Prawa upadłościowego wprowadza możliwość zachowania nieruchomości mieszkalnej, jednak interpretacja przesłanek tej instytucji jest skrajnie niejednolita.

Rozbieżność dotycząca "lokalu mieszkalnego":

• Sąd Rejonowy w Rzeszowie uznał, że dom jednorodzinny o powierzchni 200 m² nie może być uznany za "lokal mieszkalny służący zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych"

• Sąd Rejonowy w Poznaniu przyjął, że każda nieruchomość, w której faktycznie mieszka upadły, może zostać zachowana niezależnie od powierzchni

7.2. Licytacja nieruchomości a oddłużenie

W przypadku gdy nieruchomość wchodzi do masy upadłości, kluczowe znaczenie ma sposób jej spieniężenia. Praktyka pokazuje rozbieżności w podejściu do minimalnej ceny sprzedaży.

Przykład: Nieruchomość o wartości rynkowej 500.000 zł obciążona hipoteką 400.000 zł:

• Niektóre sądy dopuszczają sprzedaż za cenę pokrywającą jedynie zobowiązanie hipoteczne

• Inne wymagają uzyskania co najmniej 75% wartości oszacowania

VIII. SKUTKI NIEWYKONANIA PLANU SPŁATY

8.1. Przesłanki uchylenia planu spłaty

Art. 491²¹ Prawa upadłościowego przewiduje możliwość uchylenia planu spłaty w przypadku niewykonywania obowiązków przez upadłego. Interpretacja "niewykonywania obowiązków" jest jednak niejednolita.

Kazus - opóźnienie w płatnościach: Upadły przez 3 miesiące nie dokonywał wpłat z powodu utraty pracy, następnie podjął nowe zatrudnienie i wyrównał zaległości.

• Sąd Rejonowy w Łodzi uchylił plan spłaty uznając, że każde opóźnienie stanowi niewykonanie obowiązków

• Sąd Rejonowy w Krakowie odmówił uchylenia planu, uznając że istotne jest ostateczne wykonanie zobowiązań

8.2. Możliwość przywrócenia terminu

Kolejną kwestią sporną jest możliwość przywrócenia terminu do dokonania wpłat w ramach planu spłaty. Brak jednoznacznej regulacji prowadzi do rozbieżnej praktyki.

IX. ROLA SĄDU NAJWYŻSZEGO W UJEDNOLICANIU ORZECZNICTWA

9.1. Uchwały Sądu Najwyższego

Sąd Najwyższy podejmował próby ujednolicenia orzecznictwa poprzez wydawanie uchwał w składach powiększonych. Kluczowe znaczenie miały:

1. Uchwała z dnia 18 marca 2021 r. (III CZP 72/19) - dotycząca momentu oceny statusu konsumenta

2. Uchwała z dnia 25 listopada 2022 r. (III CZP 45/22) - odnosząca się do zakresu zobowiązań podlegających umorzeniu

3. Uchwała z dnia 14 września 2023 r. (III CZP 23/23) - precyzująca pojęcie rażącego niedbalstwa

Pomimo tych wysiłków, sądy niższych instancji często interpretują uchwały w sposób rozbieżny lub znajdują podstawy do odstępstwa od wytycznych Sądu Najwyższego.

9.2. Skuteczność mechanizmów ujednolicania

Analiza skuteczności dotychczasowych prób ujednolicenia orzecznictwa prowadzi do wniosku, że:

• Uchwały SN są respektowane w zakresie podstawowym, ale szczegóły nadal budzą kontrowersje

• Brak systematycznego monitoringu stosowania wytycznych SN przez sądy niższych instancji

• Sędziowie często powołują się na "specyfikę konkretnego przypadku" jako podstawę odstępstwa

X. WPŁYW ROZBIEŻNOŚCI NA PRAKTYKĘ ODDŁUŻENIOWĄ

10.1. Konsekwencje dla dłużników

Brak jednolitej linii orzeczniczej prowadzi do:

• Forum shopping - poszukiwania najkorzystniejszej właściwości miejscowej

• Niepewności co do wyniku postępowania

• Różnego traktowania dłużników w analogicznych sytuacjach

• Trudności w planowaniu procesu oddłużenia

10.2. Wyzwania dla pełnomocników

Profesjonalni pełnomocnicy borykają się z:

• Koniecznością dostosowywania strategii do lokalnej praktyki orzeczniczej

• Trudnościami w udzielaniu jednoznacznych porad klientom

• Ryzykiem odpowiedzialności za błędne prognozy

10.3. Problemy wierzycieli

Wierzyciele napotykają na:

• Nieprzewidywalność co do zakresu umorzenia długów

• Różne standardy ochrony ich interesów w zależności od sądu

• Trudności w ocenie ryzyka kredytowego

XI. STUDIUM PRZYPADKU - ROZBIEŻNE ORZECZENIA W ANALOGICZNYCH SPRAWACH

Przypadek 1: Małżeństwo Kowalskich

Jan i Anna Kowalscy, mieszkańcy Warszawy, prowadzili wspólnie sklep spożywczy. W wyniku pandemii COVID-19 popadli w długi:

• Kredyt obrotowy: 200.000 zł

• Zaległości ZUS: 80.000 zł

• Zobowiązania wobec dostawców: 120.000 zł

• Kredyt hipoteczny: 350.000 zł

Po zamknięciu działalności w styczniu 2022 r., w marcu 2023 r. złożyli wnioski o upadłość konsumencką. Komornik prowadził egzekucję z ich dochodów oraz próbował zająć środki na koncie Revolut.

Rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego Warszawa-Praga:

• Ogłoszono upadłość obojga małżonków

• Ustalono 5-letni plan spłaty z ratą 1.000 zł miesięcznie od każdego

• Pozostawiono nieruchomość w masie upadłości pod warunkiem spłaty kredytu

Przypadek 2: Małżeństwo Nowaków

Piotr i Maria Nowakowie, mieszkańcy Krakowa, znajdowali się w identycznej sytuacji:

• Prowadzili sklep spożywczy zamknięty w styczniu 2022 r.

• Podobna struktura i wysokość zadłużenia

• Wnioski o upadłość złożone w marcu 2023 r.

Rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia:

• Oddalono wniosek Piotra uznając rażące niedbalstwo w zaciąganiu kredytów

• Ogłoszono upadłość Marii z 3-letnim planem spłaty i ratą 500 zł

• Zarządzono licytację nieruchomości

Analiza porównawcza

Pomimo analogicznych stanów faktycznych, małżeństwa otrzymały diametralnie różne rozstrzygnięcia:

1. Różnica w ocenie winy - warszawski sąd nie dopatrzył się rażącego niedbalstwa, krakowski tak

2. Różnica w długości planu spłaty - 5 lat vs 3 lata

3. Różnica w wysokości rat - 1.000 zł vs 500 zł

4. Różne podejście do nieruchomości - pozostawienie vs licytacja

XII. PROPOZYCJE ROZWIĄZAŃ SYSTEMOWYCH

12.1. Utworzenie wyspecjalizowanych wydziałów

Koncentracja spraw upadłościowych w wyspecjalizowanych wydziałach mogłaby przyczynić się do:

• Wykształcenia jednolitej praktyki orzeczniczej

• Podniesienia jakości orzeczeń

• Skrócenia czasu postępowań

12.2. System szkoleń i wymiany doświadczeń

Regularne szkolenia sędziów orzekających w sprawach upadłościowych oraz platformy wymiany doświadczeń mogłyby zniwelować rozbieżności wynikające z różnej interpretacji przepisów.

12.3. Nowelizacja przepisów

Precyzyjniejsze sformułowanie kluczowych pojęć w ustawie mogłoby ograniczyć pole do interpretacji. Postulowane zmiany obejmują:

• Zdefiniowanie pojęcia "rażącego niedbalstwa"

• Określenie sztywnych widełek dla planu spłaty

• Sprecyzowanie katalogu wydatków niezbędnych

12.4. Wzmocnienie roli Sądu Najwyższego

Wprowadzenie mechanizmu pytań prejudycjalnych do Sądu Najwyższego w sprawach budzących wątpliwości interpretacyjne mogłoby przyspieszyć proces ujednolicania orzecznictwa.

XIII. PERSPEKTYWY ROZWOJU ORZECZNICTWA

13.1. Wpływ orzecznictwa TSUE

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej coraz częściej wypowiada się w kwestiach związanych z ochroną konsumentów, co może wpłynąć na polską praktykę orzeczniczą. Kluczowe znaczenie mogą mieć orzeczenia dotyczące:

• Definicji konsumenta

• Standardów ochrony dłużnika

• Proporcjonalności środków egzekucyjnych

13.2. Digitalizacja postępowań

Wprowadzenie elektronicznego postępowania upadłościowego może przyczynić się do:

• Większej transparentności procedur

• Łatwiejszego monitorowania praktyki orzeczniczej

• Automatycznego wykrywania rozbieżności

13.3. Rozwój alternatywnych form oddłużenia

Rosnąca popularność pozasądowych procedur restrukturyzacyjnych może wpłynąć na:

• Zmniejszenie liczby wniosków o upadłość konsumencką

• Wykształcenie nowych standardów oddłużeniowych

• Presję na ujednolicenie orzecznictwa sądowego

XIV. PODSUMOWANIE I WNIOSKI KOŃCOWE

14.1. Stan obecny

Analiza orzecznictwa sądów polskich w sprawach o oddłużenie konsumenckie prowadzi do jednoznacznego wniosku: jednolita linia orzecznicza w tym obszarze nie istnieje. Rozbieżności dotyczą fundamentalnych kwestii, od przesłanek ogłoszenia upadłości, przez zakres umorzenia długów, po warunki wykonania planu spłaty.

14.2. Konsekwencje braku jednolitości

Brak spójnego orzecznictwa prowadzi do:

1. Naruszenia zasady równości wobec prawa - osoby w identycznej sytuacji otrzymują różne rozstrzygnięcia

2. Niepewności prawnej - niemożność przewidzenia wyniku postępowania

3. Osłabienia zaufania do wymiaru sprawiedliwości - wrażenie arbitralności rozstrzygnięć

4. Utrudnienia w dostępie do procedur oddłużeniowych - konieczność dostosowania strategii do lokalnej praktyki

14.3. Konieczność zmian

Dla zapewnienia skutecznego i sprawiedliwego systemu oddłużania konieczne są:

• Działania legislacyjne precyzujące kluczowe pojęcia

• Wzmocnienie mechanizmów ujednolicania orzecznictwa

• Systematyczne szkolenia i wymiana doświadczeń między sądami

• Monitoring i analiza praktyki orzeczniczej

14.4. Rekomendacje dla praktyków

W obecnym stanie prawnym osoby poszukujące możliwości oddłużenia oraz ich pełnomocnicy powinni:

1. Dokładnie analizować lokalną praktykę orzeczniczą

2. Przygotowywać wnioski z uwzględnieniem specyfiki danego sądu

3. Rozważać możliwość zmiany właściwości miejscowej (jeśli to możliwe)

4. Dokumentować wszelkie rozbieżności dla ewentualnych środków odwoławczych

Dopóki nie nastąpi rzeczywiste ujednolicenie linii orzeczniczej, proces oddłużania w Polsce będzie przypominał loterię, gdzie wynik zależy nie tylko od stanu faktycznego, ale przede wszystkim od tego, który sąd będzie sprawę rozpoznawał. Ta sytuacja wymaga pilnej interwencji zarówno ustawodawcy, jak i najwyższych instancji sądowych, aby zapewnić równe traktowanie wszystkich dłużników poszukujących drugiej szansy finansowej poprzez procedury umorzenia długów i oddłużania konsumenckiego.