Wielu konsumentów, znajdujących się w sytuacji zadłużenia, nie zdaje sobie sprawy z konsekwencji wynikających z faktu podpisania umowy razem z inną osobą, np. jako współkredytobiorca, poręczyciel, współnajemca czy członek rodziny. W praktyce oznacza to często solidarną odpowiedzialność wobec wierzyciela, a tym samym – pełną egzekucję również z majątku osoby, która nie zaciągała długu dla siebie.
W niniejszym rozdziale wyjaśniamy:
-
na czym polega solidarność zobowiązania,
-
jakie są skutki egzekucyjne dla współdłużników,
-
jak chronić swój majątek jako osoba trzecia,
-
oraz jak solidarność wpływa na oddłużanie, upadłość konsumencką i umorzenie długów.
Czym jest solidarność dłużników?
Podstawa prawna
Zgodnie z art. 366 § 1 Kodeksu cywilnego (k.c.):
„Kilku dłużników może być zobowiązanych względem wierzyciela w ten sposób, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie przez jednego z nich zwalnia pozostałych.”
Taki typ odpowiedzialności nazywamy solidarnością dłużników (solidarność czynna po stronie wierzyciela).
Kiedy dochodzi do solidarnej odpowiedzialności?
Przykładowe sytuacje:
-
Współkredytobiorcy – np. małżeństwo wspólnie zaciąga kredyt mieszkaniowy.
-
Poręczenie – osoba trzecia (np. członek rodziny) poręcza cudzy dług na podstawie art. 876 k.c.
-
Członkowie rodziny jako współnajemcy – dług czynszowy może objąć wszystkich.
-
Współdziedziczenie – spadkobiercy odpowiadają solidarnie za długi spadkowe do chwili działu spadku (art. 1034 § 1 k.c.).
Skutki solidarności dla egzekucji
1. Komornik może prowadzić egzekucję z majątku każdego dłużnika
Wierzyciel nie musi wybierać, od kogo ściąga należność – może wyegzekwować całość długu od jednego z dłużników, nawet jeśli inny był faktycznym beneficjentem.
Przykład:
Małżonkowie X i Y wzięli wspólnie kredyt. Y nie pracuje i nie posiada majątku. Komornik zajmuje całą pensję X, mimo że to nie on był głównym użytkownikiem pożyczki.
2. Egzekucja może dotyczyć wspólnego lub osobistego majątku
Jeśli tytuł wykonawczy (np. wyrok, BTE) został wydany przeciwko obu osobom, egzekucja może objąć:
-
majątek wspólny,
-
majątek osobisty każdego z nich,
-
rachunki bankowe (w tym konto Revolut zarejestrowane na współdłużnika).
3. Brak zgody nie chroni współdłużnika
W wielu przypadkach – np. przy poręczeniu – osoba trzecia nie musi być beneficjentem kredytu, a mimo to odpowiada całym swoim majątkiem. Co więcej, brak znajomości okoliczności umowy nie ma znaczenia, jeśli złożyła podpis.
Ograniczenia egzekucji wobec współdłużnika
1. Zasady egzekucji małżeńskiej
Jeżeli tytuł wykonawczy opiewa tylko na jednego małżonka, komornik może prowadzić egzekucję z majątku wspólnego wyłącznie po uzyskaniu tzw. klauzuli przeciwko małżonkowi (art. 787¹ k.p.c.).
W przypadku tytułu na oboje – egzekucja może objąć wszystko bez dodatkowej klauzuli.
2. Przedawnienie długu jednego z dłużników nie chroni innych
Zgodnie z art. 375 § 2 k.c., przedawnienie roszczenia wobec jednego dłużnika solidarnego nie wpływa na możliwość dochodzenia długu wobec pozostałych. To oznacza, że nawet jeśli Twój współdłużnik już „przedawnił” dług – Ty nadal odpowiadasz w pełnym zakresie.
Jak ochronić się jako współdłużnik?
1. Wniosek o ograniczenie egzekucji (art. 841¹ k.p.c.)
Jeśli nie jesteś faktycznym dłużnikiem lub dług został już spłacony – możesz wystąpić do sądu z wnioskiem o:
-
uznanie egzekucji za bezzasadną,
-
uchylenie tytułu wykonawczego,
-
zawieszenie postępowania egzekucyjnego.
2. Regres (roszczenie zwrotne)
Po spłaceniu długu za współdłużnika możesz dochodzić zwrotu od pozostałych (art. 376 k.c.). Jednak skuteczność tego działania zależy od majątku dłużnika i przedawnienia roszczenia regresowego.
3. Własna upadłość konsumencka
Jako współdłużnik masz prawo złożyć samodzielny wniosek o upadłość konsumencką – sąd bada Twoją indywidualną sytuację. Ogłoszenie upadłości:
-
zatrzymuje egzekucję,
-
może prowadzić do umorzenia długów solidarnych,
-
nie wymaga zgody współdłużnika.
Przykład praktyczny
Pan Marek poręczył pożyczkę znajomemu na kwotę 25 000 zł. Znajomy zniknął, przestał spłacać raty. Po roku Pan Marek otrzymał nakaz zapłaty, a po kolejnych 2 miesiącach – zajęcie rachunku bankowego przez komornika.
Wobec trudnej sytuacji życiowej i niskiego dochodu Pan Marek:
-
złożył wniosek o upadłość konsumencką,
-
dołączył dowody na poręczenie i brak wpływu na treść umowy,
-
wykazał, że nie odniósł żadnej korzyści z kredytu.
Sąd uznał, że działał w zaufaniu i nieumyślnie popadł w niewypłacalność. W efekcie zobowiązanie solidarnie nałożone na niego zostało umorzone bez ustalania planu spłaty.
Solidarna odpowiedzialność współdłużników to jeden z najbardziej ryzykownych mechanizmów w prawie zobowiązań. Często prowadzi do egzekucji wobec osoby, która nie była rzeczywistym beneficjentem kredytu, a jedynie „pomagała” bliskiemu. Prawo pozwala jednak na:
-
ochronę przed egzekucją (przez ograniczenie tytułu),
-
samodzielne oddłużanie przez upadłość,
-
dochodzenie zwrotu od współdłużnika,
-
obronę na drodze cywilnej i egzekucyjnej.
Świadomość prawna jest tu kluczowa – szczególnie gdy konsument staje się dłużnikiem niejako „przy okazji”.