Gwarantem w sprawach zadłużeniowych nazywamy osobę trzecią, która zobowiązuje się do spłaty zobowiązań dłużnika, gdy ten nie wywiąże się ze swoich obowiązków. Choć gwarancja ma charakter zabezpieczający, dla gwaranta może oznaczać realne ryzyko odpowiedzialności finansowej. W tym rozdziale wyjaśniamy, kim jest gwarant, jakie są granice jego odpowiedzialności oraz jak może bronić swoich interesów w procesie oddłużania.
WPROWADZENIE
W praktyce oddłużania często spotyka się sytuacje, w których zobowiązania jednej osoby są zabezpieczone przez inną – gwaranta. Dotyczy to zwłaszcza pożyczek prywatnych, kredytów bankowych, leasingu oraz umów najmu. Choć gwarancja ma na celu ochronę wierzyciela, może prowadzić do przeniesienia całej odpowiedzialności na osobę trzecią. W kontekście upadłości konsumenckiej czy postępowań egzekucyjnych pojawia się pytanie: czy gwarant też może zostać pociągnięty do odpowiedzialności i w jakim zakresie?
PODSTAWY PRAWNE
Instytucja gwaranta nie jest wprost uregulowana w Prawie upadłościowym, lecz jej podstawy wynikają z:
-
Art. 876 i n. Kodeksu cywilnego – umowa poręczenia,
-
Art. 97 Prawa bankowego – gwarancja bankowa,
-
Art. 391 k.c. – odpowiedzialność za cudzy dług,
-
Art. 527 i n. k.c. – skarga pauliańska wobec czynności gwaranta,
-
Orzecznictwo SN, m.in. uchwała z 26.04.2018 r., III CZP 69/17 – poręczyciel odpowiada jak dłużnik główny, chyba że co innego wynika z umowy.
Kim jest gwarant i jaka jest jego rola?
Gwarant (poręczyciel) to osoba trzecia, która przejmuje na siebie odpowiedzialność za dług innej osoby w przypadku niewypłacalności dłużnika. Zobowiązanie gwaranta może mieć:
-
charakter solidarny,
-
ograniczony do określonej kwoty,
-
czasowo ograniczony.
Odpowiedzialność gwaranta w praktyce
Gwarant może być pociągnięty do odpowiedzialności w przypadku:
-
ogłoszenia upadłości przez dłużnika,
-
nieskutecznej egzekucji,
-
wygaśnięcia terminów spłaty.
Nie oznacza to jednak, że gwarant sam podlega egzekucji lub upadłości. Musi zostać wydany tytuł wykonawczy wobec gwaranta.
Czy gwarant może ogłosić upadłość?
Tak. Gwarant, który sam popadł w niewypłacalność na skutek wykonania poręczenia, może skorzystać z instytucji upadłości konsumenckiej (art. 491(1) i n. P.u.).
JAK CHRONIĆ SIĘ JAKO GWARANT?
-
Przed podpisaniem poręczenia:
-
przeczytaj dokładnie umowę,
-
oceń zdolność kredytową dłużnika,
-
ustal limit odpowiedzialności.
-
-
Po złożeniu podpisu:
-
zachowaj kopie dokumentów,
-
monitoruj sytuację dłużnika,
-
reaguj na wezwania do zapłaty.
-
-
W razie problemów:
-
negocjuj z wierzycielem,
-
rozważ restrukturyzację zadłużenia,
-
skorzystaj z porady prawnej.
-
CASE STUDY
Pani Ewa poręczyła kredyt brata na 50 000 zł.
Brat pani Ewy ogłosił upadłość. Bank zwrócił się do niej o spłatę zadłużenia. Pani Ewa nie miała takich środków i sama wystąpiła z wnioskiem o upadłość konsumencką. Sąd, uznając jej niewypłacalność, zatwierdził plan spłaty obejmujący zobowiązania z tytułu poręczenia.
SEKCJA Q&A
1. Czy poręczenie zawsze oznacza odpowiedzialność solidarną?
Nie. Wszystko zależy od treści umowy.
2. Czy mogę wycofać się z udzielonej gwarancji?
Tylko za zgodą wierzyciela lub jeśli umowa to przewiduje.
3. Czy gwarant odpowiada tylko za kapitał, czy też za odsetki i koszty?
Co do zasady tak, ale może to być ograniczone w umowie.
4. Czy mogę się bronić, jeśli dłużnik popełnił oszustwo?
Tak, można podnosić zarzuty dotyczące wad oświadczenia woli lub działania w złej wierze.
5. Czy muszę spłacić dług, jeśli nie dostałem informacji o zaległościach dłużnika?
Brak informacji nie wyłącza odpowiedzialności, ale może mieć znaczenie przy negocjacjach lub zmniejszeniu zakresu odpowiedzialności.
PODSUMOWANIE
Gwarant pełni kluczową rolę w zabezpieczaniu wierzytelności, ale jego odpowiedzialność nie jest absolutna. Znajomość przepisów, ostrożność przy podpisywaniu umów i szybkie reagowanie na problemy finansowe dłużnika to podstawa bezpieczeństwa osoby trzeciej. W kontekście upadłości konsumenckiej, konsolidacji zadłużenia i umorzenia długów, gwarant także może korzystać z mechanizmów oddłużania, a odpowiednio skonstruowana umowa poręczenia może zminimalizować ryzyko licytacji nieruchomości lub egzekucji komorniczej.