Dane osobowe dłużnika – przetwarzanie, udostępnianie i ochrona prawna

Wprowadzenie

W dobie cyfryzacji i intensywnego obrotu informacją szczególnego znaczenia nabiera ochrona danych osobowych dłużników – osób fizycznych znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej, nierzadko ubiegających się o oddłużenie, umorzenie długów lub ogłoszenie upadłości konsumenckiej. Dane te, jako dane wrażliwe lub istotne z punktu widzenia ich godności osobistej i ochrony prywatności, podlegają ścisłej ochronie na gruncie zarówno prawa krajowego, jak i unijnego – przede wszystkim na mocy Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO) oraz ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych.

Rodzaje danych osobowych przetwarzanych w toku oddłużania

W kontekście oddłużania, przetwarzaniu mogą podlegać m.in.:

• imię i nazwisko dłużnika,

• numer PESEL, NIP lub seria i numer dowodu osobistego,

• adres zamieszkania,

• dane kontaktowe (numer telefonu, adres e-mail),

• dane finansowe (dochody, stan zadłużenia, historia spłat),

• informacje o zatrudnieniu i majątku,

• dane wrażliwe, jeżeli ujawniają stan zdrowia (np. w kontekście niezdolności do pracy lub postępowań sądowych związanych z chorobą).
  
  

Podmioty przetwarzające dane dłużnika

Dane osobowe dłużnika mogą być przetwarzane przez:

• wierzycieli (np. banki, firmy pożyczkowe),

• kancelarie prawne, syndyków i doradców restrukturyzacyjnych,

• sądy powszechne i gospodarcze,

• Biura Informacji Gospodarczej (BIG), Biuro Informacji Kredytowej (BIK),

• organy egzekucyjne, w tym komorników sądowych,

• podmioty oferujące oddłużanie, konsolidację zadłużeń, pomoc w ogłoszeniu upadłości konsumenckiej lub przedawnieniu długów.
  
  

Każdy z tych podmiotów powinien mieć wyraźnie określoną podstawę prawną do przetwarzania danych i realizować obowiązki informacyjne wobec dłużnika.

Zasady przetwarzania danych – obowiązki administratora

Zgodnie z art. 5 RODO, dane osobowe muszą być:

• przetwarzane zgodnie z prawem, rzetelnie i w sposób przejrzysty dla osoby, której dane dotyczą (zasada legalności i przejrzystości),

• zbierane w konkretnych, wyraźnych i prawnie uzasadnionych celach (np. w celu prowadzenia postępowania upadłościowego, egzekucyjnego, sądowego),

• ograniczone do niezbędnego minimum (zasada minimalizacji danych),

• prawidłowe i w razie potrzeby aktualizowane,

• przechowywane przez okres nie dłuższy niż jest to konieczne do celów, w jakich są przetwarzane,

• zabezpieczone przed nieuprawnionym dostępem lub ujawnieniem.
  
  

Udostępnianie danych do rejestrów dłużników

Dane dłużników mogą być udostępniane do rejestrów publicznych i komercyjnych, takich jak:

• BIG InfoMonitor, KRD, ERIF – na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych,

• BIK – w zakresie zobowiązań kredytowych,

• Rejestry sądowe i Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ) – przy postępowaniach upadłościowych, restrukturyzacyjnych i egzekucyjnych.
  
  

Wpis w takich rejestrach może skutecznie utrudniać podjęcie próby oddłużania, jak np. konsolidacja zadłużeń, zawarcie ugody czy sprzedaż nieruchomości zagrożonej licytacją.

Obowiązki informacyjne i prawa dłużnika

Zgodnie z art. 13 i 14 RODO, osoba, której dane dotyczą, musi być poinformowana o:

• celu i podstawie prawnej przetwarzania danych,

• odbiorcach danych lub kategoriach odbiorców,

• okresie przechowywania danych lub kryteriach jego ustalania,

• przysługujących jej prawach (prawo dostępu, sprostowania, ograniczenia, sprzeciwu, usunięcia danych).
  
  

Ponadto, zgodnie z art. 17 RODO, osoba, której dane dotyczą, może żądać usunięcia danych, jeżeli ich dalsze przetwarzanie nie jest już niezbędne (np. po umorzeniu długów lub uprawomocnieniu się postanowienia o upadłości konsumenckiej).

Przykład praktyczny:

Pani Elżbieta, której ogłoszono upadłość konsumencką, po umorzeniu długów wystąpiła do BIG InfoMonitor o usunięcie wpisu dotyczącego zobowiązania wobec firmy pożyczkowej. Po wskazaniu prawomocnego orzeczenia sądu i podstawy prawnej – art. 17 ust. 1 lit. a i c RODO – dane zostały usunięte, co umożliwiło jej ponowne otwarcie rachunku bankowego i uzyskanie dostępu do świadczenia 500+.

Przetwarzanie danych w toku postępowania upadłościowego

W toku postępowania upadłościowego dane dłużnika są przetwarzane m.in. przez:

• sąd upadłościowy, który rozpoznaje wniosek i wydaje postanowienie,

• syndyka, który ustala skład i wartość masy upadłości,

• wierzycieli, którzy uczestniczą w zgromadzeniach wierzycieli i przedstawiają dokumenty wierzytelności.
  
  

Dane te mogą być ujawnione w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (KRZ), który zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 6 grudnia 2018 r. o Krajowym Rejestrze Zadłużonych, jest jawny i dostępny publicznie w systemie teleinformatycznym.

Zasady usuwania danych po zakończeniu postępowania

Zgodnie z RODO oraz przepisami sektorowymi:

• wpis w BIG może być przechowywany maksymalnie przez 6 lat od dnia przekazania informacji,

• wpisy w BIK są usuwane po 5 latach, jeśli nie ma podstaw do dłuższego przetwarzania (art. 105a ust. 2 ustawy Prawo bankowe),

• dane w KRZ mogą być dostępne przez 10 lat, chyba że sąd postanowi inaczej.
  
  

Upadły dłużnik, który skutecznie przeszedł proces oddłużania, ma prawo wystąpić z wnioskiem o anonimizację lub usunięcie danych, jeśli dalsze ich przechowywanie narusza zasadę minimalizacji danych.

Sankcje za naruszenie zasad przetwarzania danych

Naruszenie przepisów RODO lub ustawy o ochronie danych osobowych może skutkować:

• odpowiedzialnością cywilną za naruszenie dóbr osobistych (art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego),

• odpowiedzialnością administracyjną – kary nakładane przez Prezesa UODO (nawet do 20 mln EUR),

• odpowiedzialnością karną (np. art. 107 ustawy o ochronie danych osobowych – kara grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do 2 lat).
  
  

Znaczenie ochrony danych w procesie oddłużania

Efektywne zarządzanie ochroną danych osobowych dłużników jest jednym z fundamentów odpowiedzialnego i zgodnego z prawem prowadzenia działań oddłużeniowych. Dla osób poszukujących takich rozwiązań jak jak pozbyć się komornika, umorzenie długów, przedawnienie długów, konsolidacja zadłużeń czy ochrona przed licytacją nieruchomości, gwarancja poufności i legalności przetwarzania danych może być istotnym czynnikiem wpływającym na wybór doradcy, kancelarii lub modelu restrukturyzacji.